GELECEĞİN DİŞ HEKİMLERİ
Türkiyenin Diş Hekimliği Öğrencileri Tarafından Kurulmuş Web Sitesi

Üst Çene Darlığı

0

Üst Çene Darlığı

Hazırlayan: Bilimsel Araştırma Ekim Ayı 2. Grup

 

Ağız yapısının sağlıklı olması her yaştaki kişi için oldukça önem teşkil eder. Üst çene darlığı, çocukluk yıllarında tedavi edilmesi gereken bir problemdir ve temel sebebi gelişim çağındaki çocukların burun yoluyla nefes almaması ve solunumu ağzı yolu ile yapmalarıdır. Bu durumda çocukta büyümüş olan bademciklerden, burun kemiğinin eğri olmasından, anatomik problemlerden ve geniz etinden kaynaklanıyor olabilir. Bu durumu yaşayan çocukların genellikle yorgun bir yüz ifadeleri vardır, dikkat bozuklukları ile fark edilirler ve yüzleri uzama eğilimindedir.

 

Bu bozukluğun gözlendiği durumlarda üst dişler alt dişlerin içerisinde kalacak şekilde kapanmaktadır ve bu durum çapraz kapanış olarak adlandırılmaktadır. Posterior çapraz kapanış üst posterior dişlerin bukkal tüberküllerinin alt posterior dişlerin lingual tüberkülleri ile temasta olması durumudur. Çoğunlukla maksiller darlık nedeniyle ortaya çıkan posterior çapraz kapanış üst çenenin dar olması veya alt çenenin olması gerekenden daha geniş olmasına bağlı olarak görülebilir. Etyolojide genetik, çevresel faktörler ve alışkanlıklar rol almaktadır. Özellikle tek taraflı çapraz kapanış erken dönemde tedavi edilmediği durumda mandibular asimetriye neden olmaktadır.

 

Tanı

Çapraz kapanışın tanısında, frontal açıdan yüzün ve dişlerin değerlendirilmesi önemlidir. Klinik incelemelerde fasyal asimetri ve okluzal denge durumu değerlendirilmelidir. Çene ucu kaymasının tespiti, bunun iskeletsel posterior çapraz kapanıştan mı yoksa fonksiyonel kaymadan dolayı mı oluştuğunun ayrımı çok iyi yapılmalıdır. Fonksiyonel yan çapraz kapanış varsa alt çene istirahat durumunda normal konumundadır.

Higly’in testine göre hasta ağzını yavaşça açarken alt ve üst dişlerin orta hatlarına dikkat edilir. Kapalıyken çakışmayan orta hatlar, ağız açılınca çakışıyorsa bunun sebebi erken temaslar dolayısıyla oluşan fonksiyonel kayma veya eklem bölgesindeki sorunlar olabilir. Hasta ağzını kapatırken de alt çenenin izlediği yol takip edilerek fonksiyonel kayma olup olmadığı tespit edilebilir, eğer problem fonksiyonel ise hastanın çenesi, çapraz kapanışın olduğu tarafa doğru kayarak dişler maksimum interküspidasyona geçer.

Ayrıca üzerinde transversal ve sagital rehberliği olmayan oklüzal splintler hastaya kullandırılarak, fonksiyonel kayma olup olmadığı değerlendirilebilir. Aparey, erken oklüzal temasların etkisini ortadan kaldırarak, alt çenenin serbest olarak kapanmasına izin verecektir. Eğer alt çenenin kaymasında düzelme görülürse fonksiyonel bir problem vardır.

Problemin dişsel mi yoksa iskeletsel mi olduğunu ayırt etmek önemlidir. Modeller değerlendirilirken, özellikle üst posterior dişlerin bukkal kron torku alıp almadığına alt posterior dişlerin de lingual kron torku alıp almadığına bakılmalıdır.

Radyografik incelemelerde çenelerin transversal ilişkilerini göstermesinden dolayı postero-anterior radyografiler kullanılır. Postero-anterior röntgenler özellikle asimetrilerin tanısında faydalıdır.

Alçı modellerin incelenirken apikal kemik kaidesinin yetersizliğini belirlemede “Hovves Model Analizi” faydalı olacaktır. Ayrıca modellerde transversal genişlik ölçümleri ve dişlerin bukkolingual yönde eğilimlerinin açısal ölçümü de yapılabilir. Model analizinde üst çene ile birlikte alt çene de incelenmeli, sağ ve sol taraflar arasındaki asimetrilerin yanı sıra dişlerin bukkolingual yöndeki angulasyonları arasındaki farklılıklar da tespit edilmelidir.

BELİRTİLERİ

Çene darlığının hangi sebeple ve nasıl geliştiğini, nasıl bir görüntü oluşturduğunu öğrenmek; erken dönemde bunu fark edebilmek için yeterlidir. Ancak bu aşamadan sonra acele etmek ve bir ortodontist ile irtibata geçmek gerekir. Çene darlığı tedavisi için 6-10 yaş arası en uygun yaştır. Daha küçük yaştakilerle doktorlar iletişim ve iş birliği kurmakta zorlandığından tercih edilmemektedir.

Kızlar erkeklere göre daha çabuk ergenliğe girdiğinden tedavi sürecini 10 yaşından önce başlatmak şarttır. Anne ya da babanın çocuklarında kolaylıkla fark edebileceği belirtiler şunlardır:

 

  • Çocukların gece ağzı açık bir şeklide yatması ve horlaması

 

  • Üst dişlerin arka kısımlarının alt dişlere göre daha içeride olması ve damağın derinleşmesi (Ağzı açık yatan çocuklarda çene daralması durumu her halükârda yaşandığı için, anne ve baba bu durumu kontrol etmelidir.)

 

  • Adenoid tip yüz (Uzun ve yorgun surat)

 

  • Dikkat bozukluğu, işitme sıkıntısı, derslerde başarısızlık (Nefes alanının daralması ve oksijenin iyi alınamaması büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkiler, beyin fonksiyonları bozulur.)

 

Tedavi

Üst çene darlığı probleminin tedavisi için en uygun olan yaş, 7-8 yaş aralığıdır. Erken yaşlarda üst çene darlığı teşhis edildiği takdirde darlık problemi hareketli ortodontik apereylerle ve hareketli plaklarla çocukta oldukça kolay bir şekilde tedavi edilebilir ve başarı oranı oldukça yüksektir. Şayet üst çene darlığının teşhis edilmesi ve tedavisi bu yaş aralığını geçmiş ise bu durumda en geç 13-14 yaşlarına kadar başarı sağlayacak tedaviler uygulanabilir. Ancak 13-14 yaşına gelmiş çocukların tedavisinde hareketli apareyler kullanılmaz. Tedavi sabit genişleticiler ile yapılmaktadır. Üst çene darlığı yaşayan çocuklara gerekli olan ortodontik tedaviler uygulanır ve bu sayede alt çenenin sağa ya da sola asimetrik hareketler yapıp kaymasının önüne geçilmiş olur. Ortodontik tedaviler genellikle diş çekimi yapılmadan gerçekleştirilebilmektedir.

Çapraz Kapanışın Tedavisi ile İlgili Yaklaşımlar

Larsson, 2- 3 yaşlarındaki emzik emen çocuklarda eğer kanin dişler bölgesinde okluzal çatışmalar varsa hasta velilerinin emme zamanının azaltılması yönünde bilgilendirilmesinin öneminden bahsetmiştir.

Fonksiyonel alt çene kaymasının önlenebilmesi için bazı dişlerde yapılacak ufak oklüzal düzenlemeler etkili olacaktır. Bu, daha çok problemin hafif olduğu durumlarda uygundur. Eğer problem ciddi ise dişleri düzenleyecek ve doğru fonksiyonun teminini sağlayacak ortodontik tedaviye ihtiyaç vardır.

Thilander ve arkadaşları benzer şekilde eğer süt dişlerinde aşındırmalar yapılmasından sonra bir düzelme olmuyorsa, erken karma dişlenme döneminde sabit bir ortodontik apareyle tedaviye geçilmesini önermişlerdir.

Çapraz kapanışın tedavisinde hem sabit hem de hareketli apareyler kullanılabilir. Sabit olanlar daha güvenilir olup daha az hasta kooperasyonu gerektirir. Tek veya iki dişin çapraz kapanışta olduğu olgularda z-zemberekli veya asimetrik kesilmiş akrilik plaklı hareketli apareyler faydalı olacaktır. Ayrıca üst çenede dişlerin palatinaline alt çenede bukkaline yapıştırılacak ataşmanlardan verilecek çapraz elastikler de kullanılabilir.

Bu uygulamanın alt çene dişlerinin bukkale eğimli olduğu durumlarda kullanılması daha doğru olacaktır. Aksi takdirde alt dişlerin linguale devrilmesine ve alt arkta bozukluklara yol açacaktır. Alt dişlerin bir lingual ark ile bağlanması lingule devrilmelerini önleyebilir. Ayrıca duruma göre, genişletilmiş arklar veya tork bükümlü teller kullanılabilir.

 

ÇENE DARLIĞI TEDAVİ EDİLMEZSE

 

Hiç de basit olmayan sonuçlar görülmektedir. Öncelikle çiğneme fonksiyonları bozulur ve besinler tam anlamıyla öğütülemez. Bu durum uzun vadede sindirim sistemi problemine ve obeziteye sebep olur. Burun tıkanıklığı çene yapısının bozulmasına, çene yapısının bozulması ise nefes alamamaya ve devamlı birbiriyle olumsuz etkileşimde bulunan ve daha da büyüyen sıkıntıların yaşanmasına sebep olur. Doğru nefes alamayan bir çocuk yeterli oksijeni de alamaz. Bu durumdan vücut fonksiyonları olumsuz etkilenir. Vücut ve beyin gelişimi yetersiz olur. Bu da eğitim ve öğretim sürecine kötü yansır.

 

Derin damak yapısı östaki borusunu tıkadığından dolayı işitme problemleri de görülür. Yüzdeki kemik anormal şekilde kaynadığından nefes alanı da daralır. Bu ufak ufak başlayan durumlar ileri dönemde çok ciddi hastalıkların da oluşmasına sebep olabilir.

KAYNAKÇA

 

https://neu.edu.tr/wp-content/uploads/2015/10/ust-cene-darligi.pdf https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/693898 https://www.cene.gen.tr/ust-cene-darligi.html https://sagliklihayat.net/cene-darligi-nedir.html

Bunları da beğenebilirsin
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments